Mindful positief herwaarderen

Sensitief voor dreiging
Tijdens onze interactie met de wereld, zijn onze hersenen (het limbisch systeem), continue alert op dreiging van gevaar en uit op het verkrijgen van beloningen. Vanuit dat perspectief worden we gedreven gevaren te minimaliseren en beloningen te maximaliseren.

Ons limbisch systeem is ontstaan in de oertijd. Onze voorouder die hypersensitief was aangelegd voor gevaar, was degene die overleefde en het brein als zodanig doorgaf.

Dit hersengebied wordt sterker geactiveerd in geval van dreiging. En veel minder in geval van beloning.

Vandaar onze natuurlijke onbalans als het gaat om opmerken van positieve en negatieve evenementen. Onze aandacht voor het negatieve:

  • Is intenser.
  • Blijft langer hangen.
  • Is lastig te weerleggen.

Voor de duidelijkheid: dit staat los van de realiteit. Waarin veel van het positieve dus buiten ons beeld valt.

Wip-wap
De activatie van het limbisch systeem heeft een ‘wip-wap effect’ met de prefrontale cortex (prefrontale cortex). Staat het ene gebied ‘aan’, dan staat het andere deel ‘uit’.

Tot de capaciteit van de prefrontale cortex behoort onder andere:

  • Lastige taken uitvoeren
  • Emotionele controle
  • Geheugen
  • Nemen van belangrijke beslissingen

Handelingen die kunnen ondersteunen bij het nemen van de juiste beslissing in een precaire situatie. Dat besluit heeft doorgaans belangrijke gevolgen voor jouw toekomst.

Activatie van het limbisch systeem door de dreiging van gevaar, leidt tot emoties als angst van waaruit we worden aangezet te handelen en in veiligheid te komen (vechten, vluchten, bevriezen). Groot nadeel daarbij is dus dat het de werking van de prefrontale cortex wordt ‘uitgezet’. De probleemoplossende capaciteit komt daarmee op zijn gat te liggen.

Daar komt bij dat een actief limbisch systeem veel ruis in de bovenkamer veroorzaakt. Goede ideeën kunnen hier niet bovenuit pieken. Daarover lees je hier meer.

Om succesvol te zijn is het dus cruciaal onze natuurlijke voorkeur voor negativiteit te doorzien. Door de bijbehorende gedachten te herkennen voor wat ze zijn: afvuurpatronen met een voorkeur voor negativiteit die vaak los staat van de realiteit.

Menselijke reacties
Het grootste deel van het gevoel van dreiging in het moderne dagelijks leven wordt in sociale interacties ervaren. In het menselijk gedrag herkennen we 3 reacties in geval van een bedreigende situatie:

  • Uiten, van je af bijten
  • Onderdrukken
  • Cognitieve verandering

Uiten wordt al snel als sociaal onwenselijk ervaren door de omgeving. Want het voelt als een bedreiging voor de ander. Daarmee is deze vorm het minst voorkomend, want we zijn primair ingesteld op het vinden van aansluiting.

Onderdrukken wordt het meest toegepast. Toch is het de minst effectieve methode. Het limbisch systeem blijft namelijk negatief geactiveerd. De capaciteit van het geheugen rent achteruit. En ook al onderdrukt, het blijft niet onopgemerkt. De omgeving voelt zich er ongemakkelijk bij. Het maakt niet geliefd, zeg maar.

Cognitieve verandering
Zouden we snel reageren (binnen de eerste 2 seconden van de beleving van dreiging), dan is de prefrontale cortex nog niet overstemt door het limbisch systeem en kan zijn voordeel doen gelden. Het anders automatische proces van beperkende aannames en negatieve interpretaties wordt een wig ingedreven. Zijn we langzaam, dan blijft het gevoel van dreiging over.

Inzicht verdiepen via mindfulness
Dit is hoe je deze cognitieve verandering stimuleert, zonder dat de werking van het geheugen wordt ondermijnt of er een negatief sociaal effect optreedt.
Via mindfulness leren we onze automatische gedachten patronen herkennen. Vanuit dat bewustzijn kunnen we de mogelijkheid van labeling en reframing inzetten.

Labeling
Beland je in een gevoelsmatige situatie, dan kun je in gedachten in 2 woorden de emotionele staat van zijn definiëren, of de heersende situatie benoemen. Heel belangrijk daarbij is niet ‘het verhaal’ in te duiken.

Labelen activeert de prefrontale cortex en remt het limbisch systeem.

Reframing
Emotionele regulatie door ‘reframing’.

De prefrontale cortex kan de situatie herinterpreteren: vanuit de bedreiging naar ‘welke kans biedt de situatie?’. Vanuit deze nieuwe invalshoek wordt veel minder stress ervaren. Dit leidt tot de nodige voordelen:

  • Meer optimisme.
  • Omgevings controle (zekerheid).
  • Positieve relaties.
  • Tevredenheid.

Door de werking van het brein te kennen, en de voordelen van het positief herwaarderen van een situatie, kun je de beleving van een bedreigende situatie verschuiven naar ervaring met mogelijkheden. En worden de negatieve bijwerkingen van uit of onderdrukking vermeden.

Bronnen
David Rock